Leerachterstand…?

Het basisonderwijs maakt zich op voor het hervatten van de lessen in het schoolgebouw. Nu de plannen en roosters zijn gemaakt valt steeds vaker het woord ‘leerachterstand’. En dat werkt soms als een rode lap op een stier. Menigeen heeft daar een mening over, maar eensgezindheid bespeur ik niet. 

De één zegt de achterstanden goed in kaart te willen brengen, de ander beweert dat leerachterstanden niet eens bestaan. Leerachterstanden kunnen namelijk alleen maar gedefinieerd worden als je uitgaat van een vastgestelde norm. In plaats daarvan zegt men uit te gaan van de ontwikkeling van het kind en tevens wijst men erop dat het gemiddelde kind niet eens bestaat. 

De woordenstrijd vindt zijn oorsprong in een verschil van opvatting van het woord leerachterstand. Bij leerachterstand wordt al snel gedacht dat dit een achterstand is ten opzichte van het curriculum of de methode. De lesboeken worden dit jaar immers niet helemaal uitgemaakt. Zie hier, de leerachterstand is vastgesteld.

Wie aanneemt dat leraren zo denken gaat er dan vanuit dat hun collega’s elk jaar alleen maar volgzaam lesboeken proberen uit te maken. Dat we kinderen via toetsen langs een meetlat leggen, bepalen of ze voldoen aan het gemiddelde en bij lage scores extra leerstof richting deze ondergemiddeld scorende kindertjes pompen, zodat ze weer op het gewenste (gemiddelde) niveau komen. Iedereen blij en de leerachterstand is weer weggewerkt.

Statistisch is dit sowieso onmogelijk: er zal altijd een gemiddelde blijven bestaan en dus ook een groep die boven en onder het gemiddelde scoort. Wanneer leerlingen steeds hoger zouden scoren, verandert het gemiddelde alleen. Kortom, een grotere karikatuur van onderwijs kan ik niet bedenken. Toetsing dient een veel genuanceerder doel. Dat er zoiets bestaat als ‘een gemiddelde score’ betekent nog niet dat men daarom denkt dat het gemiddelde kind bestaat.

De tegenstanders van ‘de leerachterstand’ buitelen over elkaar heen om te vermelden dat leerlingen ook andere vaardigheden leren tijdens deze pandemie: zelfstandig leren, discipline, plannen, digitale vaardigheden etc. Toegegeven, ik las een nuance: “Natuurlijk zal er bij sommigen (extra) leerachterstand zijn ontstaan. Maar dat betekent niet dat ze intussen geen waardevolle ervaring hebben opgedaan: als leerling met onderwijs achter de laptop thuis, als kind in een coronasamenleving, als gezinslid in quarantaine.” Daarnaast kunnen leerlingen thuis soms ook vlotter doorwerken en er zijn zelfs kinderen die opbloeien. Ontkennen doe ik het niet, maar het klinkt allemaal wel erg fantastisch.

Kinderen blijven zich ontwikkelen, ook nu. Leren en ontwikkelen doe je immers altijd al binnen én buiten school. Dat zal nu niet anders zijn. Maar het zal nu ook niet anders zijn, dat kinderen van huis uit verschillende dingen meekrijgen en daardoor opgroeien in een bevoorrechte positie of het tegenovergestelde daarvan. Dat leidt tot kansenongelijkheid. Tijdens deze crisis komt daar ook nog eens het verschil in begeleiding en instructie van het schoolwerk bij. Leren vindt weliswaar ook plaats buiten school, onderwijzen over het algemeen niet. Dat dat nu wel gebeurt, is gevolg van de maatregelen in deze coronatijd en dat gaat de ene ouder nu eenmaal beter af dan de ander. Zie daar, de onderwijsongelijkheid staart je aan.

Want hoe zit het met de kinderen die zelf moeilijker tot werken komen en daarom al helemaal niet ‘lekker kunnen doorwerken’? Hoe zit het met de kinderen waarvan de ouders nog steeds buitenshuis werken en minder tijd hebben om hun kinderen te begeleiden of ouders die zich niet bekwaam genoeg voelen om hun kind te helpen? Niet ieder kind leert in deze tijd spontaan zelfstandig te werken, alleen omdat het nu moet. Als kinderen daar op school na een goede instructie al moeite mee hebben, waarom zou het dan nu thuis opeens wel lukken?

Maar dan zijn we er nog niet. Hoe zit het met de kinderen die in een heel andere situatie thuis onderwijs proberen te volgen, …als ze het al lukt. Kinderen in onveilige thuissituaties, kinderen die thuis geen internet hebben, kinderen die niet de zorg en aandacht krijgen die nodig is om tot leren te komen, kinderen waarbij het soms onduidelijk is wie voor wie zorgt: de ouder voor het kind of het kind voor de ouder. Helaas, niet alle kinderen doen in een coronasamenleving, als gezinslid in quarantaine, waardevolle ervaring op.

Vaak willen kinderen niets meer dan gewoon weer naar school gaan, de plek waar het gaat zoals het gaat en waar de dingen voorspelbaar zijn. De plek waar ze nieuwe dingen leren die ze daarbuiten niet of veel minder leren en daarmee succeservaringen opdoen. Ook dat bevordert welbevinden. Daarmee niet zeggende dat aandacht voor het sociaal-emotionele bij terugkomst op school genegeerd moet worden. Het één sluit het ander namelijk niet uit.

Tijdens afstandsonderwijs zijn er genoeg kinderen die niet de instructie krijgen die nodig is, niet de leerervaring opdoen die je ze wenst en echt minder leren dan ze op school zouden doen. De leerachterstand ten opzichte van het curriculum is niet zozeer het probleem, maar de achterstand die ze als het ware ten opzichte van zichzelf hebben opgelopen wél. Deze achterstand wegredeneren, beweren dat een leerachterstand niet bestaat, omdat het de ontwikkeling is van het kind, doet deze kinderen nog meer tekort.

Hoeveel die achterstand is, valt nog te bezien, maar het is in ieder geval goed hier wel aandacht voor te hebben. Aandacht hiervoor betekent niet dat er geen aandacht is voor het welbevinden. En ik hoop dat dat andersom ook zo is. De school kent zijn leerlingen en de gezinnen waar ze deel van uit maken. Laten we vertrouwen hebben in de man of vrouw voor de klas om de juiste balans te vinden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s