Veel vrij…?

Regelmatig doet in, maar zeker buiten het onderwijs, het gerucht de ronde dat we veel vrij zijn in deze sector. Ik wil eigenlijk niet meer meedoen aan dit soort gesprekken, maar de onwetendheid van het grote publiek prikkelt me toch regelmatig. Er is inmiddels vaak genoeg aangetoond dat de werkdruk in het onderwijs hoog is, er veel overuren worden gewerkt en het aantal burn-outs schrikbarend hoog is. Hoe zou dat kunnen als we zóóó veel vrij zijn?

We zijn niet méér vrij, maar ‘het vrij zijn’ wordt voortdurend verward met lesvrije weken, die voor iedereen in de maatschappij zichtbaar zijn, omdat de scholen dan dicht zijn en leerlingen niet naar school gaan. Een leraar werkt 1659 uur per jaar en eenieder die meer werkt, werkt over en neemt daarmee een risico op gezondheidsproblemen als dit structureel gebeurt. Deze leraren hebben dus sowieso minder vakantie. Maar als je toch net als andere ambtenaren 1659 uur per jaar werkt, heb je dan veel of méér vrij?

Lesvrije weken

De vele lesvrije weken worden veroorzaakt, omdat er tijdens de lesweken meer dan 36 of zelfs 40 uur gewerkt wordt. Ambtenaren buiten het onderwijs compenseren dit door het jaar heen door deze overuren op te nemen en bijvoorbeeld een vrije middag in te plannen. Ikzelf heb jaren in de gezondheidszorg gewerkt en de overuren werden toentertijd opgeschreven en konden naar eigen inzicht in overleg opgenomen worden. Geclusterd leverden deze dagen, naast vrije dagen tussendoor, ook altijd wel een extra vakantie op in het voor- of najaar. Daardoor had ik in deze jaren ook meer vrij dan de toegekende 25 vakantiedagen. Alleen waren deze niet zichtbaar voor de buitenwereld, omdat het ziekenhuis zijn deuren niet sloot.

Mijn vader zat tijdens zijn werkzame leven in de ploegendienst. Dat betekende dat hij bijvoorbeeld ‘late dienst’ had en dus de hele ochtend, tot 15.00 uur, thuis was en tijd had voor andere dingen. Niemand in zijn omgeving vond dat hij veel vrij was, maar men relativeerde zijn ogenschijnlijke enorme hoeveelheid vrije tijd van die week zelf met de opmerking: “Zo buurman, zeker late dienst deze week?” Hij werkte als anderen vrij waren of op één oor lagen (nachtdienst) en dat wist men, waardoor hij zich nooit hoefde te verantwoorden.

Veel vrij lijkt het tegenovergestelde van weinig werken. In het onderwijs hebben we niet veel vrij in de zin dat we dús weinig werken. Als je de statistieken en onderzoeken bekijkt, wordt er zelfs te veel gewerkt. Wel hebben we buiten de vastgestelde lesroosters, vergaderingen en andere activiteiten betrekkelijk veel vrijheid om ons werk zelf in te delen. Dat noemen we niet-plaats- en tijdgebonden werkzaamheden, maar het zijn dus wel werkzaamheden, ook als ze thuis of elders worden gewerkt of ‘s avonds, in weekends en in schoolvakanties. Onregelmatigheidstoeslag kennen we niet, we noemen dit vrijheid. Deze vrijheid vind ik prettig en ik ben blij met het werk wat ik doe, maar om te stellen dat we veel (of meer) vrij hebben…?

De kapitein

Twee jaar geleden sprak ik de kapitein van een grote veerboot. Zo’n cruise-achtige boot die vaart tussen verschillende landen met een afvaart in de middag, de volgende ochtend aanmeert in de haven van het andere land om diezelfde middag met nieuwe passagiers weer te vertrekken voor de terugtocht. Hij vertelde spontaan zijn werkrooster: hij werkt twee weken en is daarna twee weken vrij (‘twee weken op, twee weken af’). Een deel van zijn werktijd brengt hij zelfs slapend door. Op het eerste gezicht lijkt een kapitein dan veel vrij te hebben. Als ik dit uitreken (en daar hoef je geen rekenkundig genie voor te zijn), werkt hij zes maanden per jaar en is hij dus ook zes maanden vrij. Heeft hij dan veel of weinig vakantie? Een buitenstaander zal zeggen dat hij buitenaards veel vakantie heeft, maar ik weet zeker dat men daar in zijn sector anders overdenkt. Waarom? Omdat zij weten wat het werk allemaal inhoudt, hoeveel uren er gewerkt worden tijdens die twee weken en wat redelijkerwijs nog wel en niet van een kapitein verwacht mag worden, wil hij zijn werk goed en verantwoord kunnen uitvoeren. Als je de uren uitrekent die hij elke veertien dagen werkt, zal overigens blijken dat hij op jaarbasis niet minder werkt dan de gemiddelde werknemer. Dus is hij dan veel vrij…?

Dankzij de normjaartaak wordt er heus 1659 uur gewerkt. Er is dus niet meer vakantie, maar het werk wordt anders over het jaar verspreid. Daaruit volgt logischerwijs dat dan de vrije tijd ook anders over het jaar wordt verdeeld. Men vergeet weleens dat wij bij bijvoorbeeld ouderavonden geen late dienst hebben, maar dit na een volledige werkdag erachteraan doen. Als er in het weekend wordt gewerkt, kan dit pas gecompenseerd worden in de eerstvolgende lesvrije week, niet de week erop.

In het onderwijs (en zeker ook in andere sectoren) wordt hard gewerkt. De indeling van het werk loopt wel uiteen. Er zijn nu eenmaal werkzaamheden die je alleen kunt doen op je werkplek waar patiënten, klanten of leerlingen aanwezig zijn. Er zijn echter ook werkzaamheden die makkelijk zelf te plannen zijn en deze worden dan ook ‘buiten het zicht van de camera’ gedaan. Maar tijdens elke lesvrije periode, waarin de schoolgebouwen hun deuren sluiten, iedere keer weer de discussie oprakelen dat ‘we in het onderwijs toch wel erg veel vrij hebben…?’ Kom op, stop daar toch eens mee. Mensen die dat roepen bewijzen daarmee alleen hun eigen onwetendheid. Als het schoolgebouw dicht is en de leerlingen thuis genieten van hun vakantie, betekent dat nog niet dat leraren niet meer werken. Soms lijkt het wel alsof de roepers aan de zijlijn impliciet klagen over het feit dat zij minder vakantie (denken) te hebben. Misschien is het voor deze roepers een idee om dan zelf te gaan genieten van onze lange vakanties. Er zijn namelijk genoeg banen in het onderwijs.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s